CHANGE: Chambers - Energy - SMEs Izby gospodarcze promują inteligentną energię w małych i średnich przedsiębiorstwach

Prezentacja projektu
Koordynator krajowy projektu
Krajowa Izba Gospodarcza
Katarzyna Grzejszczyk

tel.: 022 6309628
Inteligentna energia

Audyt energetyczny

Definicja audytu energetycznego wg. UE

Audyt energetyczny to analiza głównych ścieżek przepływu energii w celu znalezienia możliwości poprawy ich efektywności a co za tym idzie – obniżenia zakładowych kosztów energii.

Audyt energetyczny w zakładzie przemysłowym - opracowanie na podstawie wykładu mgr inż. Marka Pawełoszka Specjalisty ds. Efektywności Energetycznej w Polsko Japońskim Centrum Efektywności Energetycznej (PJCEE) przy Krajowej Agencji Poszanowania Energii - na krajowym szkoleniu kadr izbowych, Warszawa 3 marca 2009r.


Przeprowadzenie w przedsiębiorstwie nawet wstępnego audytu energetycznego ma duże znaczenie w dążeniu do zmniejszenia zużycia energii. Do tej pory PJCEE wykonało kilkanaście takich audytów w zakładach z różnych branż. Mimo różnic w profilu produkcji tych zakładów, możliwości z punktu widzenia poprawy efektywności energetycznej były podobne a to dlatego, że w każdej występowały te same systemy wykorzystujące energię: system sprężonego powietrza, pary, klimatyzacji, wentylacji, oświetlenie, napędy elektryczne itd.

Mgr inż. Marek Pawełoszek, Specjalista ds. efektywności energetycznej  PJCEE w trakcie szkolenia
Mgr inż. Marek Pawełoszek, Specjalista ds. efektywności energetycznej PJCEE w trakcie szkolenia

Często zakłady produkcyjne mają problem ze zrozumieniem pojęcia audytu energetycznego. W jednych zakładach oczekuje się, że będzie on oparty na skomplikowanej analizie finansowej, z planowaniem inwestycji (podobnie do tzw. pre-feasibility study), w innych natomiast, że będzie to jedynie pobieżne sprawdzenie instalacji.

Dla potrzeb wykładu przytoczono definicję audytu energetycznego przedstawianą przez Unię Europejską jako najbardziej trafną i zwięzłą:

Audyt energetyczny to analiza głównych ścieżek przepływu energii w celu znalezienia możliwości poprawy ich efektywności a co za tym idzie – obniżenia zakładowych kosztów energii.

Audyt porównać można do wstępnego badania lekarskiego, służącego wykryciu ewentualnych nieprawidłowości w poszczególnych obiegach lub układach. Audyty typu walk through wykonywane przez specjalistów PJCEE nie biorą pod uwagę nakładów inwestycyjnych, lecz wyliczają potencjalne wielkości oszczędności energii do osiągnięcia po zastosowaniu się do zaleceń audytowych. Nakłady inwestycyjne na tym wstępnym etapie są bardzo trudne do oszacowania – gdyż są uzależnione od tego np. jaki sprzęt, za ile i od kogo zostanie zakupiony i czy firma zastosuje się prawidłowo do porad audytorów. Efekty mogą także zależeć od modyfikacji technologii produkcji, której wstępny audyt nie analizuje. Dlatego eksperci PJCEE, przy wykonywaniu audytu, radzą jedynie, co zrobić – najczęściej niskonakładowo lub bez ponoszenia znaczących kosztów. Nieprawdą jest bowiem, że tylko duże nakłady przynoszą w efekcie duże oszczędności. Głównym zadaniem audytora jest wyszukanie takich punktów na ścieżce przepływu energii w zakładzie, które są źródłem strat energii. Audyty wstępne nie są z pewnością studiami inwestycyjnymi.

Trudno jest również odpowiedzieć na pytanie, ile kosztuje audyt, nie ma bowiem możliwości dokładnego oszacowania ceny audytu przed wizytą w konkretnym przedsiębiorstwie. Najuczciwiej jest wycenić audyt podpisując umowę, w której cena audytu wyliczona jest jako procent od uzyskanych dzięki temu oszczędności. Pojawiają się tu jednak problemy dla audytowanego zakładu - związane są one np. z wyliczaniem oszczędności, lub z kwestią zaufania audytorów do zakładu, który może się starać ukryć oszczędności po to by nie płacić od nich procentu. W praktyce po wizycie w zakładzie i zaakceptowaniu przez strony zakresu audytu, który ma być przeprowadzony, pracownicy PJCEE szacują koszty audytu. Zalicza się do nich następujące elementy: praca godzinowa audytorów, koszty dojazdu, ewentualnego noclegu, ubezpieczenie sprzętu pomiarowego i diagnostycznego, inne koszty plus marża.

Wstępny audyt energetyczny jest warty przeprowadzenia, ponieważ często okazuje się, że jego wyniki przewyższają oczekiwania firm. Taki audyt nie wchodzi głęboko w szczegóły i nie zagłębia się w kwestie technologiczne, jednakże jest polecany jako pierwszy milowy krok podejmowany przez firmę w kierunku zwiększania efektywności energetycznej.

Procedura audytu. Procedura ta stworzona została we współpracy z ekspertami japońskimi, których zadaniem było przekazanie know-how pracownikom Centrum. Mimo, iż procedura wstępnego audytu oparta jest na doświadczeniach japońskich, to jest ona dość jednolita na całym świecie i różni się w zasadzie tylko szczegółami.

Kolejne etapy w procedurze audytu energetycznego:

Pierwszy to dotarcie do zakładu przemysłowego.

Wydaje się to proste, lecz niestety nie zawsze tak jest. Przedsiębiorcy mają różne obawy lub też występują rozmaite przeszkody techniczne. Problemem jest np. poufność informacji – wiele firm chce chronić swoje technologie i obawia się, że audytor przekaże informacje konkurencji. Dobrym rozwiązaniem dla poprawy efektywności energetycznej w Polsce oraz wzrostu zainteresowania audytami byłoby ustawowe rozwiązanie problemu, które obligowałoby firmy do przeprowadzania audytów.

W praktyce na dzisiaj efektywną drogą dotarcia do zakładu okazuje się organizowanie szkoleń przez PJCEE dla kadr inżynieryjnych lub technicznych. Osoby biorące udział w szkoleniu to często praktycy, którzy nierzadko zostają zachęceni przez szkoleniowców Centrum do przeprowadzenia samodzielnie audytów we własnych zakładach. Dlatego też , na etapie docierania do zakładów przemysłowych bardzo dużą rolę mogą spełnić izby gospodarcze (zwłaszcza branżowe) – jako organizacje bliskie przedsiębiorcom, posiadające ich zaufanie i mające wiedzę na temat stanu technicznego czy świadomości efektywności energetycznej w poszczególnych zakładach; jest to ważne, ponieważ w wielu zakładach audyt nadal kojarzy się z kontrolą.

Drugim elementem procedury audytowej jest kwestionariusz przedaudytowy - zbierający wstępne informacje o zakładzie, zanim fizycznie pojawią się tam audytorzy.

Istotne jest, aby ten kwestionariusz był jak najprostszy i odwoływał się do danych, które są dostępne w firmie. W praktyce trudno jest o jego poprawne wypełnienie przez firmę. Powodem jest fakt, że nie ma jednej osoby, która zna wszystkie dane w zakładzie – osoba odpowiedzialna za jego wypełnianie musi zebrać informacje w kilku działach.

Ważnym elementem kwestionariusza jest pytanie o oczekiwany przez firmę zakres audytu i o posiadane już doświadczenia firmy z audytami. Chodzi o to, aby dowiedzieć się, czy można od zakładu oczekiwać większego doświadczenia w związku z audytem, a także zdobyć informacje, co wykazał poprzedni audyt.

Następnym etapem jest wstępna wizyta audytorów w zakładzie przemysłowym. Ma ona na celu skorygowanie lub uzupełnienie informacji z kwestionariusza, weryfikację występujących w nim nieścisłości. Służy także fizycznemu zapoznaniu się z zakładem, jego strukturą, budową instalacji w celu przygotowania całej logistyki przez audytorów. Wizyta ma na celu także pomóc w przygotowaniu planu audytu i sprzętu diagnostycznego. Jest to wizyta jednodniowa i zakłada spotkanie audytorów z kadrą inżynierską, jednak w praktyce, aby nie dezorganizować funkcjonowania zakładu, nie angażuje się wszystkich inżynierów – wystarczy np. główny energetyk, kierownik produkcji, główny technolog itp.

Kolejnym etapem jest właściwy audyt - tzw. walk through (przejście po zakładzie).

Przed jego wykonaniem wszystko musi być wcześniej przygotowane i uzgodnione między stronami tak, aby pomiary mogły być przeprowadzone szybko i sprawnie. Dobrze jest poprosić o plan lub schemat rozprowadzania energii po zakładzie, aby dobrze się orientować w jej przepływach. Ważny jest wybór instalacji, która ma być audytowana – zarówno przez zakład jak i przez audytorów (muszą np. dysponować odpowiednim sprzętem pomiarowym). Istotny jest także rodzaj i czas przeprowadzanych pomiarów. Pomiar z reguły trwa 24 godziny – zakłada się, że procesy w zakładach zachodzą dobowo (wyjątkiem są weekendy). Należy także pamiętać o podziale zadań wśród audytorów.

Sama wizyta trwa dwa dni (de facto – dwa razy po 8 godzin) – audyt należy wykonać sprawnie, nie przeszkadzając nikomu w wykonywaniu swych zadań. Audytorzy przechodzą wzdłuż instalacji a następnie dokonują pomiarów. Są dwie szkoły „przechodzenia”, dokonywania obserwacji : od miejsca generacji (lub źródła zewnętrznego) mediów (np. pary technologicznej) do miejsca ich zużycia lub na odwrót. Ta droga to ścieżka przepływu energii – główny obiekt zainteresowania audytorów, i wzdłuż niej energia jest tracona. Powody tych strat bywają różne: nieszczelność instalacji, zła izolacja, złe dobrane parametry techniczne, nastawy regulatorów, zła kultura pracy itp.. Na podstawie przeprowadzonych pomiarów i obserwacji sporządza się raport, który jest kolejnym etapem procedury. Raport składa się z trzech części: pierwszej – opisującej stan faktyczny, drugiej – prezentującej propozycje modyfikacji systemów lub zmian i trzeciej – z prostymi obliczeniami inżynierskimi pokazującymi, ile kWh energii na rok można zaoszczędzić.

PJCEE ma przygotowaną "formatkę" raportu i pakiety kalkulacyjne umożliwiające przygotowanie raportu w maksymalnym terminie jednego miesiąca. Objętość raportu liczy przeciętnie ok. 30 – 40 stron. Na początku każdego raportu znajduje się podsumowanie jego wyników w formie tabelarycznej przeznaczone dla kadry zarządzającej zakładu. Często osoba zarządzająca firmą nie posiada wiedzy inżynierskiej i bardziej od analizy technicznej interesuje ją informacja, jakie działania lub inwestycje należałoby podjąć i jakie mogą wyniknąć z tego oszczędności, zatem podsumowanie musi uwzględniać ten fakt.

Raport opatrzony jest tabelami zbiorczymi dla poszczególnych instalacji; opiera się on na prostych obliczeniach inżynierskich. Wychodzi się z założenia, sprawdzonego w praktyce, że ogólna analiza najważniejszych parametrów daje przybliżony wynik, często obarczony mniejszym błędem i lepszy niż skomplikowana analiza przypadku.

Końcowym etapem całej procedury jest prezentacja wyników. Większość zakładów chętnie zaprasza audytorów, którzy prezentują wyniki przeprowadzonego audytu i podstawy wyciągniętych wniosków oraz odpowiadają na pytania kadry inżynierskiej i menadżerów danego zakładu.

Po upływie pewnego czasu od momentu zakończenia audytu audytorzy kontaktują się z zakładem w celu dowiedzenia się, czy firma zastosowała się do ich rekomendacji. Chcą tym samym zorientować się, na ile audyt był efektywny. Jednak ich zadanie tutaj się kończy – nie biorą oni odpowiedzialności za realizację zaleceń przez zakład, bowiem monitorowanie działań firmy jest ograniczone. Firmy zresztą zwykle nie oczekują tego i posiadają własne kontakty (np. z biurami konstruktorskimi, procedury, poddostawców, czy dostęp do technologii, itp.) umożliwiające podjęcie rekomendowanych działań. Audytorzy zachęcają jedynie firmy do powtarzania audytów.

Zakład może także pójść dalej w zaawansowane działania wymagające przeprowadzenia szerszych inwestycji i wtedy poprzedzić je przeprowadzeniem pełnego audytu energetycznego.
Projekt realizowany przy wsparciu:
Intelligent Energy Europe
Wyłączną odpowiedzialność za zawartość tej strony internetowej ponoszą jej autorzy. Niekoniecznie odzwierciedla ona opinię Wspólnot Europejskich. Komisja Europejska nie jest odpowiedzialna za jakikolwiek użytek poczyniony z zawartych tu treści.
wykonanie: ERYDIUM Strona główna | Europejska strona projektu | Strona Krajowej Izby Gospodarczej